ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԲԱՐՁՐԱՎԱՆԴԱԿԻ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԻ ՈՐՈՆՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

Շեյթանավա 2 Հուշարձան

Իրան (Երկիր) / Արևմտյան Ատրպատական (Նահանգ) / Սալմաստ (Գավառ) / Շեյթանավա (Գյուղ)

Տեղադրություն

Գտնվում էր Սալմաստ քաղաքից 5,7 կմ հարավ-արևելք՝ Զոլայի ձախ (նախկինում՝ աջ) ափին՝ ծովի մակերևույթից 1345 մ միջին բարձրության վրա:

Աթայեան Ա., Սալմաստ, Նոր Ջուղա, 1906, էջ 53:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:

Անվան ծագում

Վկայվել է նաև Շեյթանաբադ, Շեյթանապատ անվանաձևերով. «Գիւղի անունը ծագում է արաբերէն «շէյթան» (սատանա) և քիւրդերէն «աւա» (աւադ, աբադ-շէն) բառերից, թէ ինչու է այդպէս կոչւում, գիւղացիները չգիտեն»:

Աթայեան Ա., Սալմաստ, Նոր Ջուղա, 1906, էջ 52-53:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:

Բնակչություն

1890 թ. «Հայերն թուրքերի հետ խառն կը բնակին»: Այս փաստը հուշում է, որ շեյթանավացիների մի նշանակալի մասը նույնպես գաղթել է 1828 թ., որից հետո հայերից ազատված տներին ու հողերին տիրել են մերձաբնակ թուրքերը: 1896 թ. վերջիններս կազմում էին 30, իսկ արդեն 1905 թ.՝ 62 տուն:

Գորոյեանց Ն., Պարսկաստանի հայերը, Թեհրան, 1968, էջ 183:
Պալունի, Վիճակագրական տեղեկութիւն Սալմաստ գաւառի հայ ազգաբնակչութեան, «Նոր-Դար», 1896, N 216, 10 դեկտեմբերի, էջ 3:
Աթայեան Ա., Սալմաստ, Նոր Ջուղա, 1906, էջ 53:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:

Միայն հայ ազգաբնակչության թվաքանակը մատնանշող ստորև ներկայացվող վիճակագրական տվյալների համադրումը պարզում է, որ եթե 1896 թ. գյուղաբնակ 20 տուն հայերը դեռևս գերակշիռ մաս էին կազմում, ապա 1905 թ. համագյուղացի թուրքերի համեմատ արդեն քառապատիկ նվազել էին:

Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:

Երկրաշարժ

1930 թ. երկրաշարժից 90 բնակիչ ունեցող գյուղի 80%-ն ավերվում է, զոհվում է 1 հոգի: Նույն թվականից Շեյթանավան ապաբնակեցվել է:

Tchalenko J., Berberian M., “The Salmas (Iran) Earthquake of May 6th, 1930,” Annals of Geophysics, vol. 27, nos. 1-2 (1974), p. 158:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:

Տնտեսություն

1905 թ. դրությամբ գյուղը կալվածատիրական էր, ընդ որում, հայ բնակիչները հողազուրկ էին. «Գիւղն աղալըղ է. հայերը հող չունեն»:

Աթայեան Ա., Սալմաստ, Նոր Ջուղա, 1906, էջ 53:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:

Քահանա

Սակավահայ Շեյթանավային 1905 թ. հովվում էր Դրիշկի քահանան:

Աթայեան Ա., Սալմաստ, Նոր Ջուղա, 1906, էջ 53:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 405:

Նկարագրություն

2017 թ. պարզվեց, որ երբեմնի եկեղեցու և գերեզմանոցի տեղում վաղուց արդեն այգիներ են: Նույնպես այգեպատ է երբեմնի գյուղի տարածքը:

Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:

Հեղինակը Սասուն Դանիելյան
Տարեթիվ 2017 թ․

Երբեմնի գյուղի, եկեղեցու և գերեզմանոցի՝ ներկայումս այգեպատ տարածքը

Հեղինակը Սասուն Դանիելյան
Տարեթիվ 2017 թ․

Երբեմնի գյուղի, եկեղեցու և գերեզմանոցի՝ ներկայումս այգեպատ տարածքը

Անվանում	Հիշ. ժամանակը	Ստուգաբանություն
Շեյթանաբադ
Շեյթանապատ

Բնակչություն.

Թվական	Հայ տուն	Հայ արական	Հայ իգական	Հայ ընդամենը	Նշումներ	Աղբյուր
1860	11	38	35	73		Մխիթարեանց Ա., Ցուցակ որքանութեան ազգի հայոց ի վիճակին Ատրպատականի ի Պարսկաստան, ըստ տանց նոցին, ըստ արական և իգական սեռից յիւրաքանչիւր գաւառս, «Համբաւաբեր Ռուսիոյ», 1862, N 30, 20 սեպտեմբերի, էջ 1: Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:
1864	7					Հայաստանի ազգային դիվան, ֆ. 429, ց. 1, գ. 100, թ. 102: Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:
1875	12	44	36	80		«Արարատ», 1876, Գ, էջ 110: Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:
1876	10					«Մեղու Հայաստանի», 1876, N 47, 4 դեկտեմբերի, էջ 1: Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:
1890	15					Գորոյեանց Ն., Պարսկաստանի հայերը, Թեհրան, 1968, էջ 183: Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:
1895	21	51	56	107		«Արարատ», 1896, Բ, էջ 94: Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:
1896	20	61	46	107		Պալունի, Վիճակագրական տեղեկութիւն Սալմաստ գաւառի հայ ազգաբնակչութեան, «Նոր-Դար», 1896, N 216, 10 դեկտեմբերի, էջ 3: Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:
1898	21	61	46	107		«Արարատ», 1898, ԺԱ-ԺԲ, էջ 505: Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:
1905	19	45	42	87		Մատենադարան, Գ. Հովսեփյանի արխիվ, թղթ. 91, վավ. 14, թ. 11: Տե՛ս նաև Աթայեան Ա., Սալմաստ, Նոր Ջուղա, 1906, էջ 53 և ներդիր (9 հոգի պանդուխտ էր): Նիւթեր Հ. Յ. Դաշնակցութեան..., հ. Դ, էջ 267: Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404:
1914	15					Հայոց ցեղասպանությունը Օսմանյան Թուրքիայում..., հ. 3, էջ 376: Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 404: