Սբ. Գևորգ եկեղեցի Եկեղեցի :: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐ

Սբ. Գևորգ եկեղեցի Եկեղեցի

Իրան / Արևմտյան Ատրպատական / Սալմաստ / Մահլամ

Տեղադրություն

Գտնվում է Սբ. Զորավար եկեղեցուն դեմ հանդիման (N 38՛07՛45.13՛՛; E 044՛44՛16.23՛՛)՝ ծովի մակերևույթից 1408 մ բարձրության վրա:

Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

Պատմություն

Գրավոր առաջին հիշատակությունը 1606 թ.-ից է. «Դարձեալ Աստուած ողորմի ասացէք Աւետին, Խերայպետին, որ ստացան զսբ. Աւետարանս և եդին յիշատակ ի դուռն Ս. Գէորգայ զաւրավարին, ի յերկիրն Սալմաստ, ի գուղն Մահլամ: Մի՛ ոք իշխեսցէ հեռացուցանէ սբ. Աւետարանս ի դրանէ Ս. Գէորգայ: Ի թուին ՌԾԵ (1606)»:

ԺԷԱ, էջ 215:
Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց Մաշտոցի անուան մատենադարանի, հ. Բ, էջ 38, ձեռ. 313:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

Ավելի հաճախ հիշվում է ԺԹ դարի տեղեկագրերում (1864, 1875, 1882 թթ.):

Հայաստանի ազգային դիվան, ֆ. 429, ց. 1, գ. 100, թ. 102:
«Արարատ», 1876, Գ, էջ 110:
Տէր-Աստուածատրեան Կ., Դավրէժ, «Մեղու Հայաստանի», 1882, N 27, 19 մարտի, էջ 2:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

Թուրքերի նահանջից հետո՝ 1915 թ. մարտի սկզբի դրությամբ «Մահլամի եկեղեցում ոչխարներ են պահել»:

Սամ., Քանդուած Սալմաստը, «Արեգ», 1915, N 3, 26 մարտի, էջ 4:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

1930 թ. մայիսի 6-ի երկրաշարժից խարխլվում է, սակայն ինչպես երևում է, շարունակում է ծառայել նպատակին:

Մասիս, «Յառաջ», 1930, N 1277, 31 մայիսի, էջ 1:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

1950 թ. մահլամցի Արմենակ Մանասերյանը Սբ. Գևորգ եկեղեցու նորոգության համար հատկացնում է 1500 ռիալ: Ի դեպ, բացի նյութական օժանդակությունից՝ նվիրում է նաև սեղանի ծածկոց և սկիհի շղարշ, իսկ Քնարիկ Առաքելյանը՝ սկիհի ձեռագործ ծածկոց:
Նույն թվականի նոյեմբերի 5-ին եկեղեցու նորոգությունն ամբողջանում է, որին հետևում է հանդիսավոր պատարագ (ծախսվել էր 2835 ռիալ, որից 1500-ը նվիրել էր համագյուղացի Արմենակ Մանասերյանը, 450-ը՝ եկեղեցապատկան արտի եկամուտից, 885-ն էլ լրացրել էր գյուղի քահանա Մեսրոպ Մինասյանը):

«Ալիք», 1950, N 222, 4 հոկտեմբերի, էջ 3; դ 260, 21 նոյեմբերի, էջ 3; N 266, 28 նոյեմբերի, էջ 4:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

1958 թ. Քոչար Խաչատրյանը նվիրում է 500 ռիալ, իսկ Հովհաննես Բարսեղյանը՝ մի թավշյա վարագույր:

«Ալիք», 1958, N 98, 11 մայիսի, էջ 4:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

1969 թ. գերմանացի Վ. Քլեյսը հրապարակում է Սբ. Գևորգ եկեղեցու հատակագիծը, իսկ 1976 թ. կառույցն ուսումնասիրվում և չափագրվում է իտալական արշավախմբի ջանքերով:

Kleiss, W. “Report on Two Exploratory Journeys in North-Western Iran.” Archaeological Reports from Iran. Vol. 2 (Berlin, 1969).
Ricerca sull’ architettura Armena. Iran, vol. I, 17, նշվ. աշխ., էջ 66:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

1980 թ. փետրվարին Սաթենիկ Նազարյանը, ի հիշատակ ամուսնու՝ Ենոքի, նվիրում է 5000 ռիալ:

«Ալիք», 1980, N 32, 13 փետրւարի, էջ 6:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

2011 թ. մեզ ևս բախտ վիճակվեց որոշ ուսումնասիրություններ կատարել ակնհայտորեն հոգատար ձեռքի բացակայության հետևանքով արդեն բավականաչափ քայքայված եկեղեցում:

Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

2013 թ. մայիսի 16-ի դրությամբ եկեղեցու վիճակն ավելի անմխիթար էր դարձել անձրևներից և գանձախուզության հետևանքով, ընդ որում, ներսը քանդելու ժամանակ ի հայտ են եկել որմնանկարներ: Ըստ Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ Գրիգոր ծ. վարդապետ Չիֆթճյանի՝ «Խորանի աջ ու ձախ կողմերին նկարւած այս պատկերները, որոնք հակառակ բազմաթիւ տարիներ առաջ ծեփւած ըլլալուն, անցնող երկար տարիների խոնաւութեան դիմադրել էին, պահելով գոյների պարզութիւնը եւ հարազատութիւնը»:

«Արտազ», 2013, N 5, մայիս, էջ 3-4:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

Ճարտարապետություն

Սբ. Գևորգ եկեղեցին հատակագծում ուղղանկյուն պարզ կառույց է (արտաքին չափերն են՝ 13,53 x 9,10 մ), որի որմերը շարված են անմշակ քարով՝ համակցված ցածրորակ կրաշաղախով, և պատված սվաղով: Փայտամած ծածկը պահում են սվաղով պատված նույնպես փայտյա երկու զույգ սյուները, որոնցից հյուսիսարևելան կողմինն ավարտվում է հարդարանքի պարզ տարրեր պարունակող խոյակով:

Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

Վիմագրեր

Բարավորին ելնդագիր մեկ տողով արձանագրված է. Դն, Յն, 1885:

Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 348:

Ուղղությունը ⇗ Հյուսիս-արևելքից
Հեղինակը Արմեն Հախնազարյան

Ուղղությունը ⇗ Հյուսիս-արևելքից
Հեղինակը Սամվել Կարապետյան
Տարեթիվ 2011 թ․

Հեղինակը Արմեն Հախնազարյան
Տարեթիվ 1980 թ․

Հեղինակը Սամվել Կարապետյան
Տարեթիվ 2011 թ․

Ուղղությունը ⇘ Հարավ-արևելքից
Հեղինակը Սամվել Կարապետյան
Տարեթիվ 2011 թ․

Հեղինակը Սամվել Կարապետյան
Տարեթիվ 2011 թ․

Տեսակը Չափագրություն
Հեղինակը Աշոտ Հակոբյան
Տարեթիվ 2011 թ․

Սբ. Գևորգ եկեղեցու հատակագիծը