Սբ. Զորավար եկեղեցի Եկեղեցի :: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐ

Սբ. Զորավար եկեղեցի Եկեղեցի

Իրան / Արևմտյան Ատրպատական / Սալմաստ / Մահլամ

Տեղադրություն

Գտնվում է Սբ. Գևորգ եկեղեցուց 55 մ հյուսիս-արևելք (N 38՛07՛46.99՛՛; E 044՛44՛18.01՛՛)՝ ծովի մակերևույթից 1408 մ բարձրության վրա:

Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 351:

Պատմություն

Հայտնի չէ այն սկզբնաղբյուրը, որից օգտվելով նշվել է, թե եկեղեցին կառուցվել է 1641 թ., սակայն հաշվի առնելով հորինվածքային և կառուցողական առանձնահատկությունները՝ հարկ է ասել, որ թվագրումը կարելի է համարել միանգամայն ընդունելի:

Պալունի, Վիճակագրական տեղեկութիւն Սալմաստ գաւառի հայ ազգաբնակչութեան, «Նոր-Դար», 1896, N 216, 10 դեկտեմբերի, էջ 3:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 351:

Դեռևս կանգուն այս եկեղեցու մասին 1890 թ. նշվել է. «...ունի քար ու կիրէ մի եկեղեցի՝ Ս. Զօրավար անունով»:

Գորոյեանց Ն., Պարսկաստանի հայերը, Թեհրան, 1968, էջ 182:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 351:

1896 թ. եկեղեցին պարսպապատվում է, որի մեջ բացվում է պատկերաքանդակ բարավորով ավարտվող գեղեցիկ դարպաս (թվականը բարավորի վրա է):

Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 351:

ԺԹ դարավերջին եկեղեցին հիշվում է որպես «...սև ու սրբատաշ քարերով հինաւուրց և հոյակապ...» կառույց:

Վազգէն, Մեր զոհերը. Ջիբօ, «Դրօշակ», 1928, N 1, յունւար, էջ 24:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 351:

1930 թ. մայիսի 6-ի երկրաշարժից փլվում է, իսկ պարսպի մի հատվածն էլ հետագայում քանդում են գյուղաբնակ քրդերը՝ հոտերն արածեցնելու պատճառաբանությամբ:

Հայրապետեան Յ., Սալմաստ, «Ալիք», 1969, N 211, 22 սեպտեմբերի, էջ 5:
«Արտազ», 2013, N 5, մայիս, էջ 3:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 351:

1957 թ. դրությամբ Մահլամի 2 եկեղեցիներից մեկը կանգուն էր, իսկ մյուսը՝ «խոնարհւած» (հասկանալի է, որ վերջինս վերաբերում է հենց Սբ. Զորավար եկեղեցուն):

Թղթակից, Ամփոփ տեղեկանք..., «Ալիք», 1957, N 103, 15 մայիսի, էջ 4:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 351:

Կառույցի կիսավեր վիճակն արձանագրվում է նաև 1964 թ.:

«Ալիք», 1964, N 185, 24 օգոստոսի, էջ 3:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 351:

1969 թ. գերմանացի Վ. Քլեյսն առաջին անգամ հրապարակում է եկեղեցու հատակագիծը, իսկ 1976 թ. կիսավեր կառույցն ուսումնասիրում և չափագրում են նաև իտալացի մասնագետները:

Kleiss, W. “Report on Two Exploratory Journeys in North-Western Iran.” Archaeological Reports from Iran. Vol. 2 (Berlin, 1969).
Ricerca sull’ architettura Armena. Iran, vol. I, 17, նշվ. աշխ., էջ 70:

1985 թ. նոյեմբերին շինության պատերի նորոգության համար Արամ Խաչատրյանի, Հովհաննես Բարսեղյանի և Անդրանիկ Սարվարյանի միջոցով հանգանակվում է 1.041.000 ռիալ (նաև եկեղեցու դրամից՝ 90.000 և գյուղի եկեղեցապատկան հողերի վարձից տրվել էր 128.000 ռիալ):

«Ալիք», 1985, N 250, 23 նոյեմբերի, էջ 7:
Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 351:

Ճարտարապետություն

Սբ. Զորավոր եկեղեցին եռանավ բազիլիկ է (արտաքին չափերն են՝ 20,33 x 15,52 մ): Արևելյան կողմում կիսաբոլորակ եզրագիծ են ունեցել ավագ խորանը և արևմուտքից բաց ճակատներով զույգ ավանդատները: Երբեմնի սլաքաձև կործանված թաղերը ներքուստ պահել են քառակուսի կտրվածքով երկու զույգ սյուները: Միակ մուտքը, ըստ ամենայնի, բացված է եղել արևմտյան ճակատից:

Շինանյութի գերակշռող մասն անմշակ քարն է, որը համակցված է կրաշաղախով: Ինչ վերաբերում է սահմանափակ քանակությամբ սրբատաշ քարին, ապա այն կիրառված է որմնասյուներում (թերևս նաև կառույցի մնացյալ բոլոր անկյունային հատվածներում):

Սամվել Կարապետյան, Հայաստանի պատմություն, Սալմաստ, հ. Բ, Երևան, 2017, էջ 351:

Հեղինակը Պաոլո Կունեո
Տարեթիվ 1979 թ․

Տեսակը Չափագրություն
Հեղինակը Աշոտ Հակոբյան
Տարեթիվ 2011 թ․

Սբ. Զորավար եկեղեցու հատակագիծը

Հեղինակը Սամվել Կարապետյան
Տարեթիվ 2011 թ․

Ուղղությունը ⇓ Հարավից
Հեղինակը Սամվել Կարապետյան
Տարեթիվ 2011 թ․

Ուղղությունը ⇘ Հարավ-արևելքից
Հեղինակը Սամվել Կարապետյան
Տարեթիվ 2011 թ․

Անվանում	Հիշ. ժամանակը	Ստուգաբանություն
Սբ. Զորո
Զորեն